Aynanın karşısında durup “Az yiyorum ama yine de kilo veremiyorum, acaba tiroid kilo aldırır mı gerçekten?” diye düşündüğünüz oldu mu? Bu soru muayenehaneye gelen pek çok hastanın aklını kurcalar. Tartının inatla yerinde durması, yorgunluk ve halsizlikle birleşince akla ilk gelen yerlerden biri tiroid bezi olur. Bu his haksız da değildir; tiroid bezi vücudun enerji harcama hızını gerçekten etkiler.

Yine de işin doğrusu sandığınızdan biraz daha katmanlı. Tiroid bezinin az ya da çok çalışması kiloyu farklı yönlere itebilir ve her kilo değişiminin altında tiroid yatmaz. Bezin yavaşladığı durumlarda metabolizma hız keser; bu tabloyu daha ayrıntılı merak ediyorsanız tiroid az çalışmasının yani hipotiroidinin ne olduğunu anlatan yazımıza göz atabilirsiniz. Gelin bu ilişkiyi adım adım açalım.

Tiroid kilo aldırır mı?

Tiroidin kilo üzerindeki etkisi bezin çalışma hızına bağlıdır. Az çalışma yani hipotiroidi metabolizmayı yavaşlatıp kilo alımına eğilim yaratabilirken, aşırı çalışma yani hipertiroidi iştah yerinde olsa bile kilo kaybına yol açabilir. Kilo değişiminin tek nedeni tiroid değildir; beslenme, hareket ve uyku da belirleyicidir.

Yani “tiroid bozuldu, o yüzden kilo aldım” demek çoğu zaman fazla kestirme bir yorum olur. Tiroid hormonlarındaki dengesizlik kiloyu etkileyen etkenlerden biridir, ama tek başına bütün hikâyeyi açıklamaz. Bu yüzden sebep sonuç ilişkisini doğru kurmak, gereksiz kaygıdan da kurtarır.

Tiroid ve metabolizma arasındaki bağ nasıl çalışır?

Tiroid bezi boynun ön kısmında, kelebek biçiminde küçük bir organdır. Salgıladığı hormonlar vücuttaki hücrelerin ne kadar hızlı enerji yakacağını ayarlar. Bunu evdeki ısıtma sistemine benzetebilirsiniz: tiroid hormonu termostat gibi davranır, vücudun “ateşini” yükseltip alçaltır.

Bu hormonlar bol salgılandığında hücreler daha çok enerji harcar, kalp daha hızlı atar, vücut ısısı yükselme eğilimi gösterir. Salgı azaldığında ise her şey biraz yavaşlar; bazal metabolizma hızı, yani siz hiçbir şey yapmadan dururken bile harcadığınız enerji düşer. İşte kilo ile tiroid arasındaki köprü tam da burada, bu metabolizma hızında kurulur.

Tiroid az çalışırsa (hipotiroidi) neden kilo alınır?

Tiroid bezi yeterince hormon üretemediğinde, yani hipotiroidi tablosunda, vücudun enerji harcama hızı düşer. Bu durumda aynı miktarda yemek yeseniz bile vücut daha az kalori yakar ve fazlasını depolamaya meyleder. Sonuçta tartıda birkaç kiloluk artış görülebilir.

Burada önemli bir ayrıntı var. Hipotiroidiye bağlı kilo artışının önemli bir kısmı aslında yağ değil, vücutta tutulan su ve tuzdur. Bu yüzden artış genellikle birkaç kiloyu aşmaz. “5-10 kilo aldım, hepsi tiroidden” cümlesi çoğu durumda gerçeği tam yansıtmaz. Hipotiroidinin nasıl bir tablo olduğunu bilmek, bu beklentiyi yerli yerine oturtmaya yardımcı olur. Hipotiroidide sık görülen belirtiler şunlardır:

• Sürekli yorgunluk ve halsizlik hissi
• Üşüme, soğuğa karşı tahammülsüzlük
• Cilt kuruluğu ve saç dökülmesi
• Kabızlık ve sindirimde yavaşlama
• Yüzde ve göz çevresinde hafif şişlik
• Konsantrasyon güçlüğü, unutkanlık

Tiroid fazla çalışırsa kilo verdirir mi?

Madalyonun diğer yüzü de var. Tiroid bezi gereğinden fazla hormon ürettiğinde, yani hipertiroidi tablosunda, metabolizma hızlanır ve vücut beklenenden çok kalori yakar. Bu durumda iştah genellikle artar; kişi daha fazla yemeye başlar ama yine de kilo verebilir. Çünkü vücut yakıtı çok hızlı tüketir.

Bu istenmeyen bir kilo kaybıdır ve sağlıklı bir zayıflama anlamına gelmez. Çarpıntı, terleme, ellerde titreme, sinirlilik ve uyku düzensizliği gibi belirtilerle birlikte gelir. Yani “keşke benim tiroidim de hızlı çalışsa da kilo verseydim” diye düşünmek doğru olmaz; bu tablo vücudu yorar. Bu mekanizmanın ayrıntılarını hipertiroidinin ne olduğunu anlatan yazımızda bulabilirsiniz.

Her kilo alımının nedeni tiroid mi?

Hayır, ve bu belki de en çok yanlış anlaşılan noktadır. Kilo değişimi birçok etkenin birlikte çalıştığı bir denklemdir. Yediğiniz kalori miktarı, hareket düzeyiniz, uyku kaliteniz, stres seviyeniz ve kullandığınız bazı ilaçlar tartıyı etkileyebilir. Tiroid bunların yalnızca bir parçasıdır.

Çoğu kişide kilo artışının ardında tiroid değil, günlük yaşam alışkanlıkları yatar. Tiroid hormonları normal aralıkta çıktığı halde kilo veremeyen pek çok kişi vardır. Bazen de tersine, kilo kaybı başka bir durumun işareti olabilir; örneğin tip 2 diyabette görülen istenmeyen kilo kaybı da değerlendirilmesi gereken bir tablodur. Bu yüzden tartıdaki değişimi yorumlarken tek bir nedene kilitlenmemek gerekir.

Tiroid tedavisi olunca verilen kilolar geri alınır mı?

Hipotiroidi tedavi edilip hormon düzeyleri normale döndüğünde, vücutta biriken fazla su ve tuzun atılmasıyla birlikte birkaç kilo geri verilebilir. Ancak burada gerçekçi olmakta fayda var: tedavi tek başına büyük bir zayıflama sağlamaz. Hormon dengesi düzeldikten sonra metabolizma normal hızına döner, fazlası kişinin beslenme ve hareket alışkanlıklarına bağlıdır.

Yani tedavi, kilo kontrolü için “kayıp zemini” düzeltir, ama sihirli bir çözüm değildir. Tiroid hormonu desteğinin türü, dozu ve süresi tamamen kişiye özeldir ve bunu hekiminiz belirler. Kendi başınıza ilaç almak ya da dozu değiştirmek hem etkisiz olur hem de zararlı olabilir.

Tiroid hastalığında kilo kontrolü için neye dikkat etmeli?

Tiroid sorunu olsun olmasın, kilo yönetiminin temel taşları aynıdır: dengeli beslenme, düzenli hareket ve yeterli uyku. Tiroid hastalarında ayrıca tedaviye uyum ve düzenli kontroller de işin içine girer. Hormon düzeyi yerine oturdukça enerji ve iştah da dengelenmeye başlar.

Beslenme tarafında bazı noktalara dikkat etmek faydalı olur. Hangi besinlerin öne çıkabileceğini ve nelere özen göstermek gerektiğini tiroid hastalığında ne yenmeli yazımızda daha ayrıntılı ele aldık. Genel olarak şunlara dikkat etmek kilo kontrolüne destek olur:

• İşlenmiş ve aşırı şekerli gıdaları sınırlamak
• Lif açısından zengin sebze ve tam tahıllara yer vermek
• Yeterli protein almak
• Gün içinde düzenli ve aşırıya kaçmayan porsiyonlar tercih etmek
• Su tüketimini ihmal etmemek
• Yürüyüş gibi düzenli fiziksel aktiviteyi günlük rutine katmak

Tiroid kaynaklı kilo sorunu nasıl anlaşılır?

Kilo değişiminin gerçekten tiroidle ilgili olup olmadığını anlamanın yolu tahmin yürütmekten değil, değerlendirmeden geçer. Tiroid fonksiyonları basit bir kan tahliliyle bakılabilir; bu testlerde tiroid uyarıcı hormon ve tiroid hormonu düzeyleri incelenir. Yorgunluk, üşüme ya da çarpıntı gibi belirtiler kiloya eşlik ediyorsa bu durum hekiminizin değerlendirmesini daha da anlamlı kılar.

Tahlil sonuçlarını ve belirtileri bir bütün olarak değerlendirmek gerekir, çünkü tek bir değere bakarak karar vermek yanıltabilir. Bu yüzden kesin tanı ve uygun bir yaklaşım için endokrinoloji uzmanına başvurmak en doğrusudur. İnternette okuduklarınız yol gösterici olabilir, ama bir hekimin muayenesinin yerini tutmaz.

Özetle: Tiroid ve kilo ilişkisi

Tiroid bezi metabolizma hızını ayarladığı için kiloyu etkileyebilir; az çalışınca kilo alma eğilimi, fazla çalışınca istenmeyen kilo kaybı görülebilir. Ne var ki hipotiroidiye bağlı artış genellikle birkaç kiloyu geçmez ve büyük ölçüde su tutulmasından kaynaklanır. Kilo değişiminin tek sorumlusu tiroid değildir; beslenme, hareket, uyku ve stres de tabloyu şekillendirir. En sağlıklısı, tartıdaki değişimi belirtilerle birlikte değerlendirip hekiminize danışmaktır. Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez.

Sıkça Sorulan Sorular